Łódź powstała na rzekach – choć dziś tak trudno je dostrzec w miejskim krajobrazie. Stanowiące kiedyś serce naturalnego ekosystemu i źródło rozwoju potężnego przemysłu włókienniczego, zostały na przestrzeni dekad ukryte pod ulicami i budynkami. Ślady po nich to niezauważalny i przez wielu mieszkańców nieuświadomiony układ niektórych ulic, sposób konstrukcji budynków czy fragmenty dawnych mostów, ale też pamięć o rzekach zachowana w nazwach, w tym samego miasta.
Nowy projekt realizowany w ramach Łódź Design Festival – Łódzki nurt – przywraca rzeki do miejskiej narracji – pozwala je odkryć na nowo i przypomina, jak bardzo zmieniły oblicze Łodzi.
W kompleksie Fuzja, będącym przykładem nowoczesnego, wielofunkcyjnego, miejskiego osiedla, zbudowanym na terenach dawnego imperium Karola Scheiblera, powstanie wielkoformatowa, hybrydowa instalacja artystyczna. Połączy ona materialną formę z warstwą cyfrową, dostępną dzięki urządzeniom mobilnym i stanie się trwałym elementem miejskiej infrastruktury. To zaproszenie, by spojrzeć na Łódź jak na miasto wciąż zasilane nurtem historii, kultury i ukrytych/nieodkrytych rzek.
Projektowi towarzyszy publikacja online treści edukacyjnych, w tym map, pozwalających zgłębić nie tylko historyczny układ łódzkich cieków, ale przede wszystkim poznać życie tych aktualnych, wokół których toczy się bujne życie fauny i flory.
Przedsięwzięcie jest częścią całorocznego programu Łódź Design Festival, organizowanego przez Łódź Art Center i wpisuje się w stałe działania fundacji na rzecz rozwoju sztuki w przestrzeni publicznej, projektowania społecznego, edukacji w zakresie transformacji zielonej i cyfrowej oraz wspierania innowacyjnych inicjatyw w miastach.
Projekt „Łódzki nurt – instalacja artystyczna” został dofinansowany w ramach programu KPO dla kultury.
Projekt instalacji artystycznej: Dominika Cebula
Projekt warstwy AR: Olgierd Szopiński
Kuratorka projektu: Bogusława Bronowicka
Kuratorka treści edukacyjnych: Małgorzata Jaguszewska
Zespół ekspercki: Aleksandra Dudek (sztuka miejska), Jarosław Brodecki (natura miejska), zespół ŁDF
Chcecie sprawdzić, gdzie w Łodzi płynie rzeka? Poniżej znajduje się interaktywną mapę pozwalającą odkryć to, co Łódź ukryła pod sobą. Można prześledzić gdzie znajdują się rzeki dawne czy obecne, jak również – spotkać się z rzeką. Jak to zrobić? Na mapie należy wybrać odpowiedni button:
Rzeki dawne (na podstawie planów Bałut i Radogoszcza z 1913 r., dane za ZWiK)
Rzeki obecne (dane za ZWiK)
Punkt spotkań z rzeką, gdzie dzięki pinezkom można znaleźć dokładne lokalizacje, z których warto obserwować rzeki
Sokołówka w użytku ekologicznym Międzyrzecze Sokołówki i Brzozy
Tutaj zobaczysz dziką przyrodę związaną z dwoma łódzkimi rzekami – Brzozą i Sokołówką. Obszar ten szczególne warto odwiedzić wiosną, gdy grądy zakwitają dywanami zawilców, a ptaki niesamowicie koncertują.
Sokołówka w Parku Julianowskim
Łódzkie rzeki są centralnym punktem wielu łódzkich parków, w tym Parku Julianowskiego. Stawy na Sokołówce są miejscem życia wielu zwierząt, warto poobserwować je, przysiadając na parkowych ławkach.
Bałutka przy ul. Siewnej
To jeden z najmłodszych łódzkich mostów, ukończony w kwietniu 2025 r. po tym, jak jego poprzednik został uszkodzony przez wody Bałutki. Na co dzień woda ledwo tu płynie, ale w trakcie burzy…
Łódka i Bałutka w użytku ekologicznym Międzyrzecze Łódki i Bałutki
Skręcając z utwardzonej ścieżki wprost do dzikszej części Parku na Zdrowiu można dotrzeć do punktu, gdzie wody Bałutki trafiają do Łódki. Zobaczymy tu co czas zrobił z umocnieniami, które powstały w latach 30. XX w. Możliwe, że usłyszymy też zimorodka lub zobaczymy pliszkę górską.
Łódka – wylot kanału w Parku na Zdrowiu
To tu możesz zobaczyć wodę, która od kilku kilometrów płynęła pod powierzchnią miasta – swój koniec ma tu podziemny kanał Łódki. Kolor wody w tym miejscu bywa niepokojący, ale obecna tu pomarańczowa barwa zazwyczaj spowodowana jest obecnością mikroorganizmów. Miejmy nadzieję, że tak jest i tym razem!
Łódka w Parku Staromiejskim
Choć nie zobaczymy już tu rzeki na powierzchni, to możemy spróbować ją dojrzeć przez tzw. „Oko Śledzia”. Możemy je znaleźć w pobliżu tablicy z oznaczeniem Szlaku Łodzi Filmowej. Zwróćmy uwagę, jak głęboko pod powierzchnią miasta płynie tu rzeka.
Bzura przy ul. Łagiewnickiej
Jesteśmy u wrót Lasu Łagiewnickiego. Z mostka rowerowego znajdującego się obok mostu drogowego możemy przyjrzeć się spokojnie płynącej Bzurze. Na tym odcinku jest to piękna leśna struga, która pod powierzchnią swoich wód jest domem dla dziesiątek organizmów.
Olechówka w Parku na Młynku
Stawy na rzekach powstawały od setek lat, a te w Parku na Młynku mają swoje początki jeszcze z czasów rolniczej Łodzi, kiedy funkcjonował tu młyn wodny. Obszary te są miejscem zimowania różnego ptactwa.
Ner przy ul. Południowej
Znajdujący się tutaj mostek jest najłatwiejszym punktem dostępu do najładniejszego łódzkiego odcinka Neru. W tym miejscu nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z rzeką.
Jasień przy ul. Południowej
Zbliżając się do ujścia Jasienia, rzeka i jej otoczenie nabiera więcej życia. Warto wsłuchać się tu w odgłosy zwierząt, które skrywają się w tej części miasta.
Jasień przy ul. Cieszkowskiego
Z tego mostka możemy zobaczyć, jak bardzo zmieniliśmy jedną z ważniejszych historycznie rzek – Jasień. Czy uda się go w przyszłości przywrócić naturze? To zależy tylko od nas.
