Palimpsest

Międzynarodowy projekt PALIMPSEST koncentruje się wokół poszukiwania nowych sposobów współtworzenia krajobrazu miejskiego. Realizowany równolegle w trzech pilotażowych lokalizacjach – w Łodzi, Mediolanie oraz Jerez de la Frontera – stworzył w każdej możliwość prowadzenia eksperymentów związanych z innowacyjnymi praktykami łączącymi wątki miejskiej natury i artystycznej ekspresji. Każde z miast mierzy się z innymi skutkami kryzysu klimatycznego, ale każde poszukuje nowych rozwiązań umiejętnie wpisanych w lokalne dziedzictwo, ludzką codzienność i zasady zrównoważonego rozwoju.

W łódzkiej odsłonie projektu koncentrujemy się na problemie zarządzania wodą w mieście. To zjawisko dobrze znane, ale jego skutki są coraz bardziej odczuwalne. Miasto w sezonie letnim doświadcza naprzemiennych okresów intensywnych opadów i suszy. W czasie ulew woda spływa szybko po nieprzepuszczalnych powierzchniach, obciążając kanalizację i tworząc lokalne podtopienia. W okresach bezdeszczowych gleba wysycha i traci zdolność zatrzymywania wody. Jednocześnie część terenów zielonych ulega degradacji pod wpływem czynników dodatkowych, takich jak zasolenie powierzchni po sezonie zimowym czy zanieczyszczenia transportowane wodą po ulicach. To złożony zestaw problemów, który trudno rozwiązać wyłącznie dużymi inwestycjami infrastrukturalnymi.

Dlatego w ramach projektu PALIMPSEST zaczęliśmy szukać rozwiązań w skali mikro, które można współtworzyć z lokalną społecznością i wdrażać na niewielkich obszarach: na podwórkach, skwerach, wzdłuż chodników, w miejscach dotkniętych zarówno nadmiarem, jak i niedoborem wody. Podstawą procesu stworzenia naszego Narzędziownika były rozmowy i warsztaty partycypacyjne, w których uczestniczyły osoby od lat zaangażowane w tematy miejskiej zieleni oraz mieszkańcy zainteresowani zmianą najbliższego otoczenia. W tym kontekście pojawiły się ważne obserwacje: potrzeba tanich, prostych rozwiązań; chęć realnego wpływu na małe przestrzenie; troska o roślinność narażoną na zasolenie; oraz przekonanie, że nawet niewielkie działania mogą poprawić lokalny obieg wody.

We współpracy z ekspertami zajmującymi się błękitno-zieloną infrastrukturą Deer Garden. Naturalnie oraz z artystką Magdaleną Stecką, specjalizującą się w ceramice i druku 3D, rozpoczęliśmy proces tworzenia rozwiązań odpowiadających na potrzeby związane z zarządzaniem wodą w mikroskali. Wspólne rozmowy i analizy doprowadziły do powstania dwóch prototypów: Łódzkich Meandrów, czyli modularnych form z naturalnych materiałów służących do spowalniania i kierowania przepływem wody, oraz Rain Flowers, ceramicznych naczyń zaprojektowanych tak, aby gromadziły deszcz i stopniowo oddawały go do gleby. Obydwa rozwiązania były rozwijane w oparciu o zarówno o tradycyjną wiedzę techniczną, doświadczenie projektowe oraz lokalne rzemiosło, a ich pierwsze wersje powstały dzięki pracy interdyscyplinarnego zespołu.

Kluczową częścią procesu było włączenie mieszkańców poprzez cykl otwartych warsztatów partycypacyjnych. Uczestnicy – osoby aktywne w tematach zieleni, mieszkanki i mieszkańcy zainteresowani poprawą jakości najbliższego otoczenia – współtworzyli z nami zarówno koncepcję, jak i finalny kształt prototypów. To właśnie ich obserwacje i doświadczenia pomogły dopracować rozwiązania tak, aby były nie tylko funkcjonalne, lecz także możliwe do wykonania i utrzymania w codziennych warunkach. Następnie wypracowane formy zostały przetestowane we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim oraz Europejskim Regionalnym Centrum Ekohydrologii PAN, co pozwoliło nam ocenić ich działanie i przygotować praktyczne wersje do wykorzystania przez lokalne społeczności.