Palimpsest: Testowanie

Łódzkie Meandry i Rain Flowers – innowacyjne rozwiązania dla adaptacji miast do zmiany klimatu

Eksperymentalny charakter projektu PALIMPSEST pozwolił włączyć do wspólnej pracy wielu twórców, ekspertów, instytucji oraz mieszkańców, którzy razem poszukiwali nowych zielonych rozwiązań na styku sztuki, designu i wyzwań klimatycznych. W łódzkiej odsłonie projektu skupiliśmy się na zagadnieniach związanych z zarządzaniem wodą, jej nadmiarem podczas gwałtownych opadów i niedoborem w okresach suszy. Od początku zależało nam, aby mieszkańcy byli istotną częścią procesu: to w trakcie warsztatów i rozmów pojawiały się obserwacje dotyczące miejscowych problemów z wodą, a także pomysły na to, jak można im przeciwdziałać w skali podwórka, rabaty czy niewielkiej przestrzeni publicznej.

Wspólna praca doprowadziła do wyłonienia dwóch rozwiązań – Łódzkich Meandrów i Rain Flowers – które następnie zostały opracowane jako prototypy i przekazane do badań dwóm instytucjom: Europejskiemu Regionalnemu Centrum Ekohydrologii PAN oraz Wydziałowi Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Celem było sprawdzenie, jak te niewielkie struktury zachowują się w kontrolowanych warunkach oraz jakie procesy hydrologiczne mogą wspierać.

Badania przeprowadzone przez ERCE potwierdziły, że meandry z naturalnych materiałów mogą pełnić równocześnie funkcję retencyjną i filtracyjną. Najlepszą chłonność wykazały trociny, które zatrzymywały wodę w ilości przekraczającej dziewięciokrotność własnej masy, co czyni je wyjątkowo skutecznym materiałem do magazynowania krótkotrwałych nadwyżek opadów. Podczas testów jakości trociny sosnowe i dębowe usuwały z wody nawet 99% azotanów oraz ponad 85% fosforanów i jonów amonowych, czyli substancji, które mogą pogarszać stan cieków wodnych i gleb. Jednocześnie obserwowano uwalnianie niewielkich ilości naturalnych związków organicznych, co może sprzyjać odbudowie mikrobiomu glebowego – szczególnie w przestrzeniach miejskich, w których gleba jest najczęściej zubożona.

Badania Rain Flowers potwierdziły skuteczność tradycyjnych naczyń porowatych dostosowanych do warunków miejskich. Ceramiczne ścianki regulowały poziom wilgoci poprzez parowanie i stopniowy przesącz, a prędkość infiltracji zależała od struktury ceramiki i wynosiła od kilkunastu do około 80 ml na minutę. BiOŚ UŁ wykazał, że woda oddawana przez naczynie najsilniej nawilża glebę w strefie do około 10 cm od jego centrum, natomiast dalsze wsiąkanie odbywa się głównie pionowo, zgodnie z grawitacją. Badania potwierdziły również, że lejek jest kluczowym elementem konstrukcyjnym – nawet niewielka zmiana jego średnicy wpływa na ilość przechwytywanej wody i ogranicza jej parowanie.

Łódzkie Meandry, oprócz działania hydrologicznego, okazały się także sprzyjać tworzeniu mikro-siedlisk roślinnych: w ich obrębie obserwowano spontaniczne pojawianie się roślin, co wskazuje, że struktury te mogą wspierać naturalną sukcesję i bioróżnorodność. Wyniki badań terenowych pokazały również, że gleba nad meandrami utrzymuje wyższą wilgotność niż obszary położone poniżej, a najwyższe wartości notowano wewnątrz meandrów retencyjnych.

Zebrane wyniki potwierdzają, że Rain Flowers i Łódzkie Meandry mają realny potencjał jako mikro–rozwiązania wspierające zarządzanie wodą w mieście. Mogą magazynować nadwyżki opadów, nawadniać glebę w okresach suchych, zatrzymywać i oczyszczać wodę spływającą po powierzchniach, wspierać mikroorganizmy glebowe oraz poprawiać warunki wzrostu roślin. Badania wskazują również, że obydwa systemy mogą uzupełniać istniejącą infrastrukturę zielono–niebieską, zwiększając odporność miejskich fragmentów krajobrazu na ekstremalne zjawiska pogodowe. Choć są to rozwiązania prototypowe, ich działanie jest na tyle obiecujące, że warte są dalszego rozwoju i testowania w warunkach rzeczywistych – w miejscach, gdzie lokalne problemy z wodą są najbardziej widoczne.