Palimpsest: Wspólne tworzenie

Proces wypracowywania prototypów Łódzkich Meandrów i Rain Flowers miał od samego początku charakter otwarty i partycypacyjny. Współtworzenie było jednym z kluczowych elementów łódzkiej odsłony projektu PALIMPSEST – zależało nam, aby wszystkie działania powstawały w dialogu z mieszkańcami, artystami oraz osobami zajmującymi się miejską zielenią oraz wynikały z lokalnych potrzeb. Staraliśmy się połączyć wiedzę naukową, doświadczenia projektowego i intuicję użytkowników przestrzeni, a także uwzględnić realne potrzeby wynikające z codziennego funkcjonowania w mieście.

_Warsztaty I, „Swobodny przepływ w mieście”
 

Pierwsze warsztaty partycypacyjne odbyły się w marcu 2025 roku. Było to spotkanie otwarte, skierowane do osób zainteresowanych tematyką retencji, miejskiej zieleni i lokalnych działań przyrodniczych. Razem z zespołem Deer Garden. Naturalnie oraz Magdaleną Stecką rozmawialiśmy o tym, jak w Łodzi narasta problemem zarządzania wodą, co dzieje się z nią po intensywnych ulewach, jak odciążać kanalizację, z którą połączony jest system podziemnych rzek. Uczestnicy spotkania, wśród których byli architekci, aktywiści, przedstawiciele BiOŚ UŁ i osoby zaangażowane w miejskie ogrodnictwo, zwracali uwagę na problem zasolenia terenów zielonych po okresie zimowym oraz na zanieczyszczenia spływające z ulic, które w widoczny sposób wpływają na kondycję miejskich roślin.

 
Podczas dyskusji pojawił się również wątek estetyki. Uczestnicy podkreślali, że wiele osób ma trudność z akceptacją zieleni w tzw. fazie spoczynku np. łąk w okresie jesienno-zimowym czy obszarów, które naturalnie zarastają roślinami ruderalnymi. Dlatego prototypowane rozwiązania, oprócz funkcji środowiskowych, powinny mieć także wartość wizualną: być czytelne, atrakcyjne, kojarzyć się z troską o miejsce, a nawet nawiązywać do land artu czy rzeźby w przestrzeni publicznej.

 
W ramach pierwszego cyklu warsztatów powstała także koncepcja Stacji Wymiany Roślin miejsca, budującego relację z miejską przyrodą mającego wspólnotowy charakter. Stacja stała się pierwszym elementem oznaczającym teren eksperymentowania na obszarze Łódź Art Center i równocześnie punktem orientacyjnym dla dalszych działań projektowych.

_Warsztaty II, „Stacja: Zieleń”

Tematy podejmowane podczas pierwszych spotkań szybko przekształciły się w działania praktyczne. Na terenie Łódź Art Center powstał pierwszy meander rynnowy, podłączony do istniejącego systemu rynnowego, który miał stać się obiektem testowym obserwowanym w różnych warunkach pogodowych. Jego budowa była częścią warsztatów „Stacja: Zieleń”, poświęconych praktycznym aspektom zakładania i pielęgnowania miejskiej zieleni oraz wdrażania pierwszych prototypów opracowywanych w projekcie. To właśnie wtedy Deer Garden. Naturalnie przedstawiło koncepcję meandrów jako modularnych struktur spowalniających przepływ wody, a Magdalena Stecka zaprezentowała ideę ceramicznego naczynia nawadniającego inspirowanego tradycyjną ollą, wyposażonego w innowacyjny lejek w kształcie kwiatu. Tak narodził się projekt Rain Flowers.

_Warsztaty III, „Łódzki Meander – Urodziny Łodzi na Abramce”

Kolejne działania odbyły się w lipcu, podczas miejskich obchodów Urodzin Łodzi, w Parku Abramowskiego. Były to otwarte warsztaty, podczas których powstał następny meander – tym razem z nasadzeniami roślinnymi i wzbogacony o fragmenty wełny pozyskanej z Instytutu Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. Wprowadzenie wełny nie zmieniało jeszcze konstrukcji meandra jako całości, ale pozwoliło rozpocząć rozpoznanie potencjału materiałów bardziej lokalnych i biodegradowalnych. Równolegle z tą pracą pojawiła się idea stworzenia drugiego Eksperymentarium – na wydeptanej, zubożałej glebie wokół dużego drzewa w parku, które miało stać się miejscem długoterminowego testowania kolejnych odmian meandrów. 

_Warsztaty IV, „Naturalne sploty miejskiej zieleni”

Dostępność większej ilości wełny umożliwiła zrealizowanie kolejnego etapu. Podczas warsztatów „Naturalne sploty miejskiej zieleni”, zorganizowanych we współpracy z artystką Anną Raczkowską ze Stowarzyszenia „Wici”, powstał pierwszy całkowicie wełniany meander. Były to jedyne warsztaty w całości poświęcone pracy z wełną jako materiałem konstrukcyjnym. Uczestnicy tworzyli elementy retencyjne z ręcznie filcowanych i roślinnie barwionych mat, dzięki czemu ten prototyp łączył funkcję hydrologiczną z rzemieślniczą ekspresją. Wełniany meander stanie się stałym elementem Eksperymentarium w Parku Abramowskiego. 

_ Residential Workshops

Równolegle do pracy nad meandrami rozwijał się proces prototypowania Rain Flowers. Pierwsze naczynia powstały podczas międzynarodowych Residential Workshops, w których uczestniczyli partnerzy projektu PALIMPSEST, m.in. z Politecnico di Milano, Aalborg University, Karakorum oraz członkowie Advisory Board. Pod kierunkiem Magdaleny Steckiej wspólnie przygotowali pierwsze eksperymentalne naczynia Rain Flowers, sprawdzając w praktyce czy proces tworzenia jest przygotowany odpowiednio dla amatorów.

_Otwarte warsztaty

Kolejny etap prototypowania obejmował otwarte warsztaty prowadzone przez Magdalenę Stecką w jej pracowni na Księżym Młynie. Uczestniczyły w nich osoby zaangażowane w projekt, mieszkańcy zainteresowani tematyką mikroretencji oraz przedstawiciele instytucji współpracujących, w tym Deer Garden. Naturalnie, Wydziału BiOŚ UŁ i Zarząd Zieleni Miejskiej UŁ. Wszyscy współtworzyli elementy Rain Flowers, pracowali z formami, kształtowali naczynia, a prototypowanie stało się formą edukacji, osadzoną w realnym procesie powstawania obiektów.

W wyniku tych działań powstało kilkanaście naczyń przeznaczonych do instalacji w przestrzeni przy Stacji Wymiany Roślin, gdzie stworzyły pierwszą „ceramiczną łączkę”. Kolejne egzemplarze przygotowane przez Magdalenę Stecką specjalnie na potrzeby badań prowadzonych przez ERCE PAN oraz Wydział BiOŚ UŁ. Te serie posłużyły do testów porowatości, przepuszczalności i skuteczności retencyjnej Rain Flowers w warunkach laboratoryjnych i półterenowych, uzupełniając doświadczenia zebrane podczas pracy projektowej i warsztatów.