Polski design: #LOKALNOŚĆ

Lokalność w polskim wzornictwie opiera się na wzmacnianiu tożsamości – zarówno kulturowej, jak i materialnej. Projektanci sięgają po regionalne zasoby: materiały, techniki, wzory oraz wiedzę rzemieślniczą. Korzystają z potencjału miejsca, nie tylko w kontekście geograficznym, ale i społecznym, historycznym, środowiskowym. Lokalność staje się – sama w sobie – zasobem do odkrywania, przetwarzania, reinterpretowania. W polskim projektowaniu wyraźnie widać, jak czerpanie z przywracanych tradycji dodaje pewności lokalnym społecznościom i wytwórcom. Co więcej, nawiązywanie do rodzimej kultury pozwala na umocnienie więzi oraz odkrywanie wątków, które już ulegają zapomnieniu, jak legendy, zakątki przyrodnicze czy techniki tworzenia.

Obecnie mocno podkreśla się coraz większą radość z projektowania, która może udzielić się również użytkownikowi. Ludowe motywy w nowej odsłonie zapewniają zadowolenie z interakcji. W polskich projektach reinterpretacja form i konwencji, które dawniej miały znaczenie użytkowe lub symboliczne, dziś otrzymuje odświeżone oblicze – często oparte na przyjemności wizualnej czy pozytywnym doświadczeniu. Jednak transformacja znaczeń nie przejawia się w braku poszanowania tradycji, tylko w zmianie prezentacji lub podejścia do lokalnych dóbr kultury. To projektowanie, które wzmacnia więź z miejscem, zakorzenia, ale jednocześnie otwiera – pokazując, że to, co lokalne, może być nowoczesne, innowacyjne i komunikatywne. 

Kolekcja OTOK, zaprojektowana przez Bartłomieja Pawlaka i Łukasza Stawarskiego dla Zakładów Ceramicznych „Bolesławiec”, stanowi nowoczesną interpretację tradycyjnych technik i motywów. Projektanci zaproponowali współczesną, autorską formę, która rytmem i techniką odwołuje się do charakteru lokalnego wzoru. Uważność skierowana na klimat i pamięć miejsca pozwoliła stworzyć kolekcję inną niż dotychczasowe, a jednocześnie mocno zakorzenioną w bolesławieckiej historii. Punktem wyjścia stał się rytuał – filiżanka, dzbanek, misa – przedmioty, które wciąż towarzyszą naszej codzienności budując nasze poczucie bezpieczeństwa. Projekt proponuje alternatywne podejście do struktury i formy nadając jej nowoczesny sznyt, zachowując jednak ciepło i charakter. 

Ceramika w tym regionie od wieków powstaje z naturalnych glin kamionkowych wydobywanych w dorzeczu Bobru i Kwisy. Pawlak i Stawarski świadomie czerpią z tradycji, nie kopiując jednak jej języka. Wprowadzają czystość formy, redukują dekoracyjność, pozostawiają przestrzeń dla faktury, proporcji i oddechu. Dzięki temu OTOK zachowuje cechy lokalności i osadzenie w tradycji ceramicznego rzemiosła, a jednocześnie wpisuje się w współczesny język designu – spokojny, funkcjonalny, nowoczesny. 

Projektanci ściśle współpracowali z rzemieślnikami zakładu, korzystając z ich doświadczenia w formowaniu, szkliwieniu i wypale. Relacja ta stała się kluczowa, pozwoliła, by OTOK powstał w rytmie miejsca, fabryki, warsztatu i ręcznej produkcji, jako kontynuacja tradycji. Autorski projekt powstał w prawdziwie lokalny sposób- cały proces  od gliny po wypał odbył się w bolesławieckiej fabryce, we współpracy ze zdobnikami. Nostalgiczne kształty i faktury budziły przyjemne odczucia przywołujące wspomnienia przedmiotów obecnych od pokoleń w polskich domach. 

Pawlak i Stawarski, zarówno na etapie projektu, jak i produkcji, przyjęli odpowiedzialne podejście do rzemieślniczego dziedzictwa, które daje pracę, wzmacnia lokalną społeczność i podtrzymuje unikalny charakter regionu. W ten sposób OTOK łączy tradycję z nowoczesnością w sposób naturalny – poprzez materiał, proces i emocję. Ceramika z Bolesławca odzyskuje tu swoje znaczenie: nie jako pamiątka, lecz jako codzienny przedmiot, który nadal potrafi budować wspólnotę przy stole, ciepło w dłoniach i poczucie przynależności. 

Marka LUDISM jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tego, jak w designie lokalność staje się osią, wokół której oscylują pozostałe cechy polskiej marki wzorniczej: innowacyjność, zaradność, odpowiedzialność i nostalgia. To nie pojedynczy wątek, lecz system – całościowe podejście do projektowania, w którym forma, proces, materiał i narracja działają wspólnie, tworząc nowy model marki opartej na dziedzictwie. 

Kolektyw tworzą projektanci: Ola Niepsuj, Piotr Maciaszek, Karol Pasternak i Franciszka Popławska reprezentujący różne dziedziny: grafikę, architekturę, ilustrację i wzornictwo. Ich działania łączą w sobie badanie lokalnej tożsamości, eksperyment formalny i zaangażowanie społeczne. W efekcie powstaje nowoczesna marka, która w sposób świadomy redefiniuje pojęcie dziedzictwa – nie jako zamkniętego archiwum, lecz jako żywego materiału twórczego.

Lokalność w LUDISM nie jest cytatem z przeszłości, ale narzędziem projektowym. Zasoby tradycji – legendy, motywy ludowe, materiały i rzemiosło – służą tu do budowania nowych znaczeń. Seria Wielgòszë Kaszëbsczé opiera się na kaszubskich opowieściach o olbrzymach, których czyny miały kształtować krajobraz. Te mityczne figury, wykonane z akustycznego filcu z recyklingu, są jednocześnie rzeźbami i obiektami użytkowymi, łączącymi nostalgię i lokalność z odpowiedzialnym wykorzystaniem materiału. 

Inspirowane legendą o braterskiej więzi Regały Bratki łączą emocjonalny wymiar opowieści z odważną, współczesną estetyką. Kolorowe płyty HDF i geometryczna forma przywołują estetykę Ettore Sottsassa, tworząc pomost między innowacyjnością a nostalgią – między rzemiosłem a sztuką użytkową. 

Reliefy z recyklingowego filcu to z kolei próba nadania nowej formy słowiańskim symbolom. Bocian, Bratek, Kwiat Paproci, Len czy Sawa to nie tylko dekoracyjne motywy, ale też opowieści o relacji człowieka z naturą, o cykliczności i ochronie zasobów – czyli o odpowiedzialności. Te obiekty pełnią funkcję użytkową, estetyczną i symboliczną jednocześnie, wpisując się w ideę zaradności – projektowania, które potrafi połączyć prostotę środka z bogactwem znaczeń.

Współpraca LUDISM z markami Bafeo, Woodeco czy KOPI pokazuje, jak zróżnicowane działania mogą tworzyć spójną narrację. W kolekcji Phantoms, powstałej we współpracy z KOPI, postacie z mitologii słowiańskiej – Marzanna, Boruta, Wodnik czy Chochoł – zostały przetworzone w biżuterię o charakterze nowoczesnych amuletów. To przykład, jak innowacyjność technologiczna i nostalgia symboliczna mogą współistnieć, a marka lokalna może wyjść poza granice jednej branży. 

W ten sposób tworzą model współczesnej marki lokalnej, która wspiera dziedzictwo, ale nie jest nim zniewolona. Łączy emocjonalność z ironią, symbol z funkcją, rzemiosło z technologią. LUDISM pokazuje, że lokalność nie musi być ograniczeniem – może być przestrzenią twórczej wolności, w której przeszłość staje się inspiracją do budowania nowoczesnej tożsamości.